Ünite-10 – Geç Kapitalistleşme – Türkiye de Toplumsal Dönüşüm ve Sınıfların Oluşumu

·        Erken kapitalistleşmiş toplumlar – İngiltere, Fransa, Almanya - Kapitalist sanayileşme sürecine daha erken giren

·        Geç kapitalistleşmiş toplumlar – Türkiye, Mısır, Hindistan, Arjantin

·        Geç kapitalistleşmiş toplumlar için ;

K. Marx – Asya Tipi Üretim Tarzı –ATÜT

M.Weber – patrimonyalizm

·        Büyük toprak mülkiyetinin olmayışı / Devletin merkezileştirici müdahelesi / Güçlü devlet – toplum ikilemi / Sınıf- bürokratlar

·        Marks ve Weber ‘in – Batı dışı toplumlara yönelik sorunlu analizleri – Türkiyede egemen düşünce olmuş.

·        Ş. Mardin – A. İnsel – A. Buğra – Ç.Keyder → ‘devlet – toplum’ ikilemi ya da ‘devlet – burjuvazi’ ikilemi

·        ‘Yön ve Kadro Hareketleri’ → kalkınmacı bir bakış /Dışsal dinamikler/ sınıf kavramını önemsemezler / Ulus devlet aygıtı olumlu / Devletçilik, kalkınma, batılılaşma, millet

Toplumsal gerçekliğin temel bileşenleri ;

·        Maddi Yeniden Üretim – üretim, tüketim, bölüşüm

·        İktidarın Yeniden Üretimi – devlet, okul, cami, fabrika

·        Sembolik Yeniden Üretim – din, ahlak, etik

Ünite-8 – Yeni Toplumsal Hareketler ve Sınıfsal Eleştirileri

·        ‘Yeni toplumsal hareketler’ → 1960 larda - feminist hareketler, ekoloji hareketleri, nükleer karşıtı hareketler, barış hareketleri, azınlık hareketleri

·        ‘Önceki toplumsal hareketler’ → sınıf temelli, ekonomik çıkar gruplarına dayalı. 19. yy sonlarında işçi hareketi, devrim fikri, siyasal iktidarı hedefleme, eşitlik talebi

Örnek : Rusya Ekim Devrimi

‘Yeni Toplumsal Hareketler’→

·        Küreselleşme /postendüstriyel toplumlarda/ çoğulculuk/ kimliği ifade edebilme / katılım ve sivil haklar/ kültür ve değer temelli / Farklılık anlayışı, farklılığımı tanıyın / Devrimi hedeflemeyen, şiddet karşıtı, sivil itaatsizlik, bölünmüş, dağınık, ademi merkeziyetçi, önder yok / Farklı ama eşit olma talebi

·        Kutuplaşma – değerler ve kimlikler temelinde

·        Yeni toplumsal aktörler- kadınlar, göçmenler, azınlıklar, çevreciler, v.s

·        Süreklilik teorisi – YTH, eski hareketlerin devamı

·        Kopuş teorileri – YTH -orta sınıf temelli / kimlik yönelimli, merkezsiz ve hiyerarşik olmayan

Yth ve Post Marksist Kuram – Laclau-Mouffe

·        İşçi sınıfını temel alan sınıf politikalarının sonuna gelindi.

·        ‘Sermaye –emek’  yerine ‘devlet - sivil toplum’

·        Vatandaş, azınlıklar, farklı kimlikler, ötekiler

·        ‘İdeoloji ve politika’ – söylem yoluyla kurulur.

·        Tarihin motoru – artık işçi sınıfı değil -belirsiz, tekil kimlikler, özneler

·        Laclau – Mouffe – Kitap-‘Hegemonya ve Sosyalist Strateji: Radikal Bir Demokrasiye Doğru’

YTH ve Radikal Demokrasi Siyaseti

·        Liberal demokrasiyi – radikal ve çoğulcu demokrasi yönünde derinleştirmek gerekir.

·        Marksizme ve liberalizme – bir alternatif

·        Devrim programına başvurmaksızın kapitalizmin demokratik dönüşümü olanaklıdır.

·        Çok merkezli siyaset

·        Çoğulcu ve toplumsal kimliklere dayalı bir strateji

Radikal Demokrasi- Post-Marksizm’e- Eleştiriler

·        Postmarksistlerin savunduğu YTH lar – eskilerden çok farklı değil

·        Postmarksizm’in radikal demokrasi projesi – liberal demokrasinin ötesine geçememiş.

·        Bu siyaset anlayışının ufku – sivil toplumla sınırlıdır.

·        Sömürü ve eşitsizliği ihmal eder.

·        Postmarksizm – kapitalizmin kapsayıcı bütünlüğünü görememektedir.

·        Post Marksizm – post liberaldir.

·        Sınıfı önemsizleştirir.

Ünite – 7 – TOPLUMSAL EŞİTSİZLİKLER, SINIF VE YOKSULLUK

·        Toplumsal sınıf perspektifi → Eşitsizliğin kaynağı – Yapısal unsurlar (sistemin kendisi)

Yoksulluk Yaklaşımları

1.     Liberal Yaklaşım :

·        “mutlak yoksulluk” kavramına uygun biçimde ‘yoksulluk – eşitsizlik’ ilişkisini ele alır.

·        Gelir yetesizliği, gelir dağılımı içindeki konumu,barınma, altyapı ve beslenme olanaklarına insanca yaşam koşullarında erişim

2.    Kültürel Yaklaşım :

·        “görece yoksulluk” kavramına uygun olarak ‘yoksulluk- toplumsal sınıf’ ilişkisini ele alır.

·        yoksulluğun kişilerin benliğinde yarattığı olumsuz etkileri,  tüketimden dışlanmışlıktan nasıl etkilendiğini, kültürel olarak yoksulluğa verilen anlamları, yoksullukla baş etme stratejilerini, yoksul olmanın ‘yapabilirlik’ ile ilişkisi. Yoksulum ama bir sürü şey yapabiliyorum.

·        Yoksullar ‘yoksulluk kültürü’ nü geliştirirler ve bu kültürel varoluş, yoksulluğu yeniden üretir.

3.    Marksist Yaklaşım :

·        yoksulluk, toplumsal sistemin ve yapının (Kapitalizm) bir sonucudur. 

·        Yoksullar – ‘yedek işgücü ordusu’ – emeğin değerini düşürür.

·        Yedek işgücü ordusunun iki boyutu →

mutlak artık nüfus – gelişmekte olan ülkeler

görece artık nüfus – gelişmiş ülkeler

Yoksulluğun Nedenleri (Şenses)

1-Bireysel Nedenler → kişilerin yetenekleri, sorumluluk ve disiplin anlayışı, tutumluluk derecesi gibi kendi kişisel özellikleri. Bireyselci yaklaşım - yoksulları hem kurban, hem neden olarak görür.

2-Yapısal Nedenler → Sosyo ekonomik sistem - ekonomi politikaları, yetersiz eğitim ve istihdam olanakları, ayrımcılık gibi dış unsurlar.

Yoksulluk Ölçümleri

1-BM- ‘İnsani Gelişme Endeksi’ – 1990

·        Yaşam kalitesi göstergeleri - Çocuklarda beslenme oranları, çocuklarda ölüm oranları, toplumsal cinsiyet bazında gelişmeler, kaliteli suya erişim oranları gibi ölçütleri ele alır.

2- Gelir Dağılımı Çalışması

·        Nüfus, toplumda üretilen gelirden (gayri safi milli hasıla) aldıkları paya göre yukardan aşağıya doğru sıralanır. Gelirin en üst dilimi ile en alt dilimi arasındaki farklılıkları görmek mümkün olur.

·        Gini katsayısı – yüksek ise- gelir dağılımı- adaletsiz

3-Yoksulluk Sınırı – (Mutlak Yoksulluk) – Rowntree

·        Yoksulluk sınırı- minimum kalori ihtiyacını karşılamak için gerekli besinler, ‘standart diyet’i sağlayacak gelir.

·        Açlık sınırı – standart diyeti karşılayacak gelire sahip olamama, bunun yanında minimum barınma ve giyim gereksinimlerini de karşılayamama

4-Göreceli yoksulluk – Townsend

·        Bir toplumda geçerli ve geleneksel olarak toplumun üyeleri tarafından kabul edilmiş yaşam standardına göre göreceli olarak belirlenir.

Sosyal Yurttaşlık ve Yoksulluk

·        Yoksulluğun tanımlanmasında, önemli bir referans noktası, ‘yurttaşlık hakları’ dır.

·        Marshall – sosyal haklar- yurttaşlık haklarının odağı.

·        Yoksulluk – yurttaşlık haklarından dışlanmış olmak

Refah Devleti ve Yoksullukla Mücadele Programları

·        Refah devleti – sosyal devlet – 1945 – 1980

·        Tam istihdam ve akpsamlı sosyal güvenlik ağının kurulması hedefi taşıyan politikalar.

·        1980 lerden sonra – neo liberal ve piyasa yanlısı politikalar. Refah devleti politikaları eleştirilir – yardıma bağımlılık, yoksulluk kültürü oluşur.

Yoksulluk Kültürü –Kurbanı Suçlama  - Malthus

·        Yoksulluğu, nüfus artışına bağlayan Malthus – nüfusta, eğitimsiz, tembel ve bağımlı kişilerin artması ile yoksulluk ta artar.

·        Yoksul – yardımı hak eden- kendileri için bir şeyler yapan

·        Yoksul- yardımı hak etmeyen –düşkün bie hayat yaşayan, suça karışan

·        ‘Alt sınıf’ – yoksullar

·        Oscar Lewis – 1961 deki çalışması – muhafazakar bakış açısı – Amerikadaki Meksika göçmenleri (5 aile) üzerinde yaptığı çalışma- yoksulluğu bir kader olarak gördüklerini, bu durumdan çıkmak için çaba göstermediklerini, ‘yoksulluk kültürü’ nü yeniden ürettiklerini.

·        Amarta Sen- ‘yapabilirlik’ – insanın, açlık, kötü barınma koşullarından kaçınabilme yetisi

·        Yoksulluk = yapabilirlikten yoksunluk

Yeni Yoksulluk – Tüketimden Dışlanmışlık

·        Z. Bauman-yoksulluk, sadece yokluk ve bedensel tehlike anlamına gelmez. Aynı zamanda sosyal ve psikolojik bir durumdur. Toplumda nezih yaşam standardında yaşayamamak, bireyin öz saygısını yitirmasine de sebep olur.

* Bauman- yeni yoksulluk anlayışı – toplumda yaygın kabul gören ve gösterişsel biçimde tüketemeyenin yoksulluğu  

Ünite - 6 : Vatandaşlık, Eşitsizlik ve Toplumsal Tabakalaşma

Vatandaşlığın temel unsurları

·        Vatandaşlık – bir siyasal ve coğrafi topluluğun üyesi olarak bireyin bu üyelikten dolayı sahip olduğu statü, hak, sorumluluk ve çıkarlar setidir.

1-    Formel hukuki statü – hak ve sorumluluklar

2-  Siyasal katılım

3-  Mensubiyet bağı

Antik Yunanda Vatandaşlık

·        Vatandaşlık siyasal bir katılım biçimi olarak ilk kez Antik Yunanda ortaya çıkmıştır.

·        Vatandaş olmak herkese açık bir hak değil, bir imtiyaz sahibi olmak anlamına gelmektedir.

·        Vatandaşlık – sadece erkek ve elit bir sınıfa aittir. Özgür olmak, servet sahibi olmak, erkek olmak

·        Vatandaşlık – ilk kez Solon Kanunları ile ortaya çıkmıştır. Eşitsizlik doğal ve değiştirilemez kabul edilmiştir.

Ulus Devlet ve Modern Vatandaşlık

·        İtici güç- Fransız Devrimi

·        Modern vatandaşlık – bir ulus devlete üyeliği içerir.

·        1648 Westfalya Anlaşması - Ulus Devlet’ in kurulmasında  önemlidir.

·        Soy / kabileye dayalı bağlılıkları, birey esaslı vatandaşlığa dönüştürmektedir.

·        Modern vatandaşlık – farlılıkları silen bir kategoridir.

·        Hem evrensel, hem ayrımcı

Marshall’ın Evrimci Vatandaşlık Kuramı

·        Marshall – Kitap – “Vatandaşlık ve Toplumsal Sınıflar”

·        İngiltere örneğinden hareketle vatandaşlık kuramında yurttaşlığın sivil, siyasal ve boyutlardaki gelişimini ortaya koymaktadır.

1.     Sivil (Medeni) Haklar – 18. yy- bireysel özgürlük, düşünce ve inanç özgürlüğü, mülk edinme ve adalet hakkı

2.    Siyasal Haklar – 19. yy – seçme ve seçilme hakkı, örgütlenme hakkı

3.    Sosyal Haklar – 20. yy – ekonomik refah ve sosyal güvenlik hakkı, emeklilik hakkı, tazminat hakkı, çağdaş bir birey gibi yaşayabilme hakkı.

 Vatandaşlık, Toplumsal Tabakalaşma ve Eşitsizlik

·        Vatandaşlık ile siyasal alanda verilen eşitlik, ekonomik alanlarda yaşanan eşitsizliklerin ve tabakalaşmanın görülmesini engellemektedir.

·        Modern vatandaşlık pratiği- eşitliği ve eşitsizliği eş zamanlı olarak üretmektedir.

Sosyal Vatandaşlık

·        Sosyal vatandaşlık anlayışına göre sınıf temelli eşitsizliklerin insan yaşamı üzerindeki olumsuz etkileri, eşit vatandaşlık statüsü ile asgari düzeye çekilebilir.

Resmi Vatandaşlık – Gerçek Vatandaşlık

·        Resmi vatandaşlık – yasal statü

·        Gerçek vatandaşlık – bu statüden doğan hakların kullanımı ve uygulanması

Ünite – 5 - Devlet ve Sınıf : Refah Toplumu, Sosyal Devlet, Sosyal Politika

Refah Devletinden Asgari Geçim Devletine

·        Sosyal Devlet/ Refah Devleti / Neo-Korporatist Devlet

·        Sosyal politika : kavram, ilk olarak 19. yy da sınıf çatışmalarının sertleştiği, sosyalist düşüncelerin işçi sınıfı içinde geliştiği bir dönemde Almanya da kullanılmıştır.

·        İlk evre – kişisel yardımlar

·        2. evre – halkın refahının yükseltilmesi ve toplumsal barış ve adaletin sağlanması

·        Sosyal Politika nın geçirdiği evrim ;

1-    1841 – 1890 arası – devlet sınırlı düzeyde korumacı

2-  1890 – 1945 arası – devlet çalışma ilişkilerini düzenler

3-  1945 – 1973 arası – sosyal politikalar yaygın olarak uygulanır. Sosyal devlet/ refah devleti – işçi sınıfı – korporatist ilişkiler

4-  1973 sonrası – sosyal politikanın konu ve kapsamı daraltılır.

·        20. yy ın sonlarında – ekonomik kriz nedeniyle Refah devleti gözden düşmeye başladı. ‘Asgari Geçim Devleti’ ve politikaları devreye girdi.

·        Neoliberal polikalar- post fordizm - İngiltere- Tatcher / ABD-Reagan

Neo – Korporatizm

·        Korporatizm – devlet ile çıkar grupları arasındaki ilişkiler. Toplum – devlet ilişkileri. İşçi ve işveren örgütlerinin birbirleriyle ve hükümetle olan ilişkileri.

·        korporatizm – işçi sınıfının çıkarları ile işverenin çıkarlarının devlet eliyle uzlaştırılması

·        Devletin – işçi sınıfını kontrol altında tutmak için uyguladığı bir strateji.

·        Toplumun  devletin güdümünde örgütlenmesini öngören siyasi kurum ideolojisi

·        Toplumun bütün kesimlerinin (işçi, işveren, çiftçi,v.s) devletle aynı masaya oturması. Üretimin miktarı, işçi ücretleri, sosyal haklar, v.s belirlenir.

·        1974 te- Schmitter – korporatizmi –yeniden tanımlayıp kavramsallaştırma – neo korporatizm, liberal korporatizm, devlet korporatizmi, v.s

·        2 temel korporatizm modeli – liberal korporatizm / devlet korporatizmi

1-     Liberal Korporatizm    : işveren örgütleri -daha egemen

·        “Schmitter” – devletin işbirliği içine girdiği örgütlerin işlevsel olmaları önem taşımaktadır

·        “Lehmbruch” – liberal korporatizmde devletin rolü, çıkar grupları arasındaki iktisadi politikaların biçimlendirilmesi sırasında üst düzey işbirliği oluşturmaktır.

2- Devlet Korporatizmi – ‘Otoriter Korporatizm’ 

·        Devlet korporatizminin olduğu otoriter devlet sistemlerinde çıkar grupları, sivil toplum içinde kendiliğinden oluşmaz, devlet tarafından yaratılır ve ifade ettikleri çıkarların nitelik ve kapsamları da yine devlet tarafından sınırlandırılır.

Neo-korporatizm ve ekonomik başarı

·        Batıda 2. Dünya Savaşı sonrası başlayıp 1960 ların ortalarına kadar (1945- 1965) devam eden dönemde korporatizm, ekonomik büyüme ve siyasi istikrarı sağlama istemiyle yola çıkmış ve refah döneminin önemli bir bileşeni olmuştur.

·        İşçi sınıfı, refah devletinin sağladığı maddi kazançlarla ekonomik ve örgütsel gücünü artırmıştır.