Ünite- 4 – Ortaçağ Avrupa – Doğu Roma (Bizans) – M.S. 4. - 15. yy

Ortaçağ  Avrupa → MS. 476 – 1500

·        MS 476 da – Batı Roma İmparatorluğunun çöküşünden, Rönesans dönemine (1700 – 1800 ) kadar olduğu kabul edilir.

Avrupa Ortaçağı ;

i.                   Erken Ortaçağ  (5. – 11. yy)

ii.                 Asıl Ortaçağ  (11. - 14. yy)

iii.              Geç ortaçağ  (14. – 15. yy)

Batı Roma İmparatorluğu  (MS. 395 - 476)

·        Latince

·        Başkent - Milano / 402 de- Ravenna

·        MS. 476 da yıkılır. (Kavimler göçü nedeniyle)

·        Germen kabileleri – kendi devletlerini kurar. Bugünkü Avrupa’nın temelleri atılır.

Doğu Roma İmparatorluğu  (Bizans İmparatorluğu) (MS. 395- 1453)

·        Önce Latince – 6. yy. da – Yunanca

·        Başkent – Constantinopolis (İstanbul)

·        Kendilerini Romalı (Rom/Rum) olarak görmüşler.

Erken Ortaçağ (5. - 11. yy)

·        Kavimler göçü sonucunda – Germenler ve Romalılar  kaynaşırlar. İdari üstünlük – Germen’lere geçiyor.

·        En önemli olay – MS. 476 da Batı Roma İmparatorluğunun yıkılması

·        Germen Krallıkları kuruluyor. Roma hukuku yerine ilkel Germen hukuku egemen oluyor.

·        ‘Feodalizm’ sistemi başlıyor.

·        Siyasi erk’in en üstünde - Kral

·        Kral - güçlerini ‘derebeyleri’ ile paylaşıyor.

·        Frank Devleti  – Ön plana geçiyor (MS. 486). Barbar devletler arasında en uzun ömürlü

·        ‘Büyük Karl’ – Karolenj hanedanının en güçlü yöneticisi

·        Rahip kral yönetici – ‘Caeseropapistik’

·        Erken Ortaçağda - idari yapı → ‘Feodal sistem’

Zayıfın, güçlü kişilerden koruma talep ettiği ve bunun için onun himayesine girdiği bir düzen

·        Savaş Lordları

·        ‘Vassallar’ – Ortaçağ’ın profesyonel savaşçı (şövalye) sınıfı

·        Ekonomik yapı – ‘Malikane Sistemi’

Malikane sahibi ‘Lordlar’ / köylüler/ serfler

Asıl Ortaçağ  ( 11. – 14. yy)

·        I. Otto – 962 de- Kilisenin desteği ile - Batı Roma İmparatorluğunu tekrar kurar.

·        ‘Kilise Kanonu’ – kanunlar, kararlar

·        I. Otto – Papalık Devletini resmen tanıdı ve kiliseyi koruması altına aldı.

Clunny Reform Hareketi →

·        Fransa’ nın Clunny manastırındaki reform hareketi.

·        Clunny keşişleri – Kiliseye, Krallar müdahale etmemeliler. Ruhban sınıfı, Kraliyet  otoritesine itaat etmemeli

·        Papalık – Clunny reformunu onayladı.

·        10. ve 11. yy da – ‘Tanrı Barışı’

·        Papa II. Nicholas – 1059 da- Papa’yı ‘Kardinaller’in seçeceğini ilan etti.

·        ‘Kardinaller Kurulu’ – bu kurulla, Papalık, İmparatorluğun kontrolünden bağımsızlaştı.

·        İngiltere ve Norman Egemenliği (1066 – 1214)

·        Halk Ayaklanması ve Magna Carta – 1215 te

Geç Ortaçağ (14. - 15. yy)

Yüzyıl Savaşları – (1337- 1453)  

·        Fransa ve İngiltere arasında. Bu savaşla – ulusal duygu artar.

·        Barut- ağırtop

Veba Salgını (Kara Ölüm) (1348-1350)

·        Halkın 2/5 ‘si, bu hastalık yüzünden ölüyor

·        Üretim düşüyor. Emek değer kazanıyor. Serfler şehirlere.

·        Zenginleşen zanaatkarlar ve tacirler – loncalarını kurarlar. Yeni siyasi mücadelelere başlıyorlar.

·        Aristokrasi – tüccar sınıfa, Şehir Meclislerine girme hakkı tanıyor.

Ortaçağ Avrupa’sında – Kültür, Sanat ve Mimari

·        İstanbul’un fethinden sonra- Batı’ya göç eden Bizanslı alimlerin, Ortaçağ Avrupa’sında bilim ve felsefenin gelişmesinde büyük katkıları olmuş. Demotrios Cydones, D. Chrysoloras, v.s

·        İspanya’daki- Endülüs Emevi medreselerinde - Antik bilimler,  İslam alimleri tarafından yorumlanıp Arapçaya çevrilmiş ve Batı Üniversitelerinde Latince’ye aktarılıyor.

·        Bologna Üniversitesi (1088) – Batı Avrupa’nın ilk Yüksek Öğretim Kurumu

·        Erasmus, Dante Alighieri, F. Petrarca – Bu Üniversitenin mezunları

·        F. PETRARCA (1307-1374) – Hümanizmin babası

En ünlü çalışması – ‘Aşk Soneleri’

Kitapları – ‘Romalı Ölüye Mektuplar / ‘Afrika’ / ‘Ünlü Adamların Yaşamları’

·        Dante ALİGHİERİ

Kitapları – ‘Yeni Hayat’ / ‘İlahi Komedya’

·        G. BOCCACİO  ( 1313 -1375 )

Eserleri – ‘Dekameron Hikayeleri’ / ‘Yunan ve Roma Mitolojileriyle İlgili Bir Ansiklopedi’

·        Sanat ve Mimari – Helen Latin kültürünün etkisi

·        Katakomb – İlk Hıristiyanların ölülerini gömmek amacıyla yeraltına oydukları mezarlar.

·        ‘Bayeux Halısı’ – Dinsel olmayan tek sanat eseri. Bu halının üzerine işlenen motiflerde, Normanların, İngiltereyi istilası anlatılıyor. Halının boyu – 70 m

·        Romanesk Sanat →

İtalya ve İngiltereyi işgal eden (1066) Normanlar, yeni bir  mimari üslup getirdiler.

Bu üslup – Britanya da – Norman üslubu / Kıta Avrupa da – Roman üslubu (Romanesk)

Örnek – Ortaçağ’ ın büyük manastırları / Romanesk kiliseler / Almanya, Fransa, İngiltere

·        Gotik Dönem →

Ortaçağ Mimarisinin son aşaması

Romanesk dönemden sonra - 1150 yılları

Sivri çatı ve kuleler / dev boyutlu katedral yapıları

Örnek – Notre Dame Katedrali – Paris / Reims Katedrali / Aimiens katedrali

Doğu Roma (Bizans)

·        Erken Bizans Dönemi  (4. - 7. yy)

·        Orta Bizans Dönemi  (7. - 11. yy)

·        Geç Bizans Dönemi  (11. – 15. yy)

Devlet Yönetimi

i.  Merkez Örgütü

·        İmparator

·        Senato

·        Kutsal Şura

        ii.  Taşra Örgütü

·        Thema → Askeri, idari bölgeler. Yöneticileri – ‘Strategos’ (Herakleius döneminde)

Edebiyat

·        I. Justinianus Dönemi – Bizans edebiyatının en parlak dönemi

·        MS. 863 te – Constantinopolis Üniversitesi’nin yeniden kurulması

·        Antik Dönem ve Bizans Devri eserlerinin özetlerinden oluşan ansiklopediler

·        En önemli örneği – ‘Suidas’

Mimari

·        ‘Bazilika’ – Toplantı mekanı, mahkemesi, pazarı olan büyük yapılar. Hırıstitanlığın yerleşmesinden sonra kiliseye dönüştürülüyor.

·        Örnek – ‘Ayasofya’ – Kubbeli bazilikaların en görkemli örneği / ‘Valens Su Kemeri’

Ünite-3 – Eski Yunan ve Roma Uygarlıkları

Tunç Çağı ve Ege  (M.Ö. 3000-1200)

4 ana bölge;

1-      Girit Adasında – Minos

2-      Ege Adalarında – Kiklad

3-      Kıta Yunanistanda – Miken/Hellas

4-      Çanakkale de- Troya

1- Minos Uygarlığı

·        Adını Girit Adasının efsanevi Kralı Minos’ tan alır

·        Girit Adası- Yunan ‘Pantheon’ unun baş tanrısı ‘Zeus’ un doğum yeri olmasından dolayı Yunan dini, kültürü için çok önemli

·        En önemli mimari öğeler – saraylar dır

·        Girit Arkeolojisinin en önemli yapısı – Knossos Sarayı

·        Minos luların yazı dili – ‘Linear A’

·        Aka’ ların Girit’ i zapt etmesinden sonra- Linear B (M.Ö.1450)

2- Kiklad Uygarlığı (M.Ö. 3000-2000)

·        Ege Denizinde- Delos Adası ve etrafındaki adalar kültürü

·        Syros, Thera, Melos Adaları

3- Miken Uygarlığı (Aka Uygarlığı -Kıta Yunanistan) (M.Ö.1600- 1100)

·        Tunç Çağı – Kıta Yunanistan da- Hellas olarak isimlendirilir

·        İsmini Mikenai şehrinden almıştır

·        Miken şehirleri – Tepe yerleşmeleri (Akropolis) olup büyük ölçekli surlarla korunmakta

·        Akropolis – Yukarı şehir – Antik Yunan da- şehrin en yüksek yerine kurulan iç kale

·        Kuyu mezarlar   / Kubbeli mezarlar (Tolos)

·        Yazı dili – Linear B

·        Homeros’ un İlyada ve Odise eserlerinde – Miken Uygarlığının kral ve kahramanları anlatılır.

·        İlyada – Akalar (Mikenler) ile Troya lılar arasındaki savaş – M.Ö. 1200 lerde – 9 yıl süren -Troya savaşı

·        M.Ö. 1100 yıllarında- Dor’ lar, Yunanistan’ı işgal eder. Miken uygarlığı sona erer.

·        Yunanistan’ın ‘karanlık çağ’ı başlar

·        Karanlık Çağ (Geometrik Çağ) (M.Ö. 1100 -700)

Eski Yunan Uygarlığı

·        4 ayrı dönem ;

1- Geometrik Çağ (Karanlık Çağ)  (M.Ö. 1100 –700)

2-Arkaik Çağ                            (M.Ö. 700 – 480)

3-Klasik Çağ                             (M.Ö. 480 – 330)

4-Hellenistik Çağ                      (M.Ö. 330 – 30)

·        Geometrik dönemden – koruna gelen en temel unsur – pişmiş toprak çanak çömleklerdir.

·        Vazolar- üzerindeki geometrik motifler- çağa adını veren- dönemin karakteristik özelliğidir.

·        İyonya – Yunanistan’ dan, Batı Anadolu kıyılarına ( Sakız Adası, Sisam Adası, İzmir Körfezi) göç eden ion’lar – Bu bölge, İyonya olarak adlandırılmış – yüksek kültürel seviye

·        Polis – karanlık Çağ’ın sonlarında – ‘Polis’ adı verilen Yunan şehir devletleri ortaya çıkar.

·        Kolonizasyon Dönemi – M.Ö. 8. – 6. yy. da – Yunan kentlerinin kolonizasyon dönemi gerçekleşmiş.

·        M.Ö. 8. yy. da – Hesiodos – Yunanlılar için bir Teogania (tanrılar sistemi) yaratmış.

·        Kuzey Yunanistan da – Olympos dağı – Yunan Pantheon’ unun merkezidir.

·        Yunan mitolojisinde – 12 tanrı/tanrıça var;

Zeus – baş tanrı                / Hera – evlilik ve doğum tanrıçası

Athena – akıl, bilgelik tanrıçası

Apollon             /  Artemis

Ares                 / Afrodit

Tapınaklar 

·        Dinsel uygulama – Tapınakların hemen önünde bulunan sunak/altar’ larda – rahiplerin gözetiminde adakların kesilmesi

·        Sunak / Altar – üzerinde kurban kesilen ve tanrıya sunu yapılan, kanların akması için deliği bulunan masaya benzer mimari öğe.

·        Yunan tapınakları – 3 farklı düzende inşa edilmişler ; ‘Dor – İyon – Korinth’

·        Peripteros – tapınaklar genellikle Peripteros plan tipinde inşa edilmişler.

·        Tolos – dairesel planlı

·        Olympia Zeus Kutsal Alanı ;

Yunanistan’ ın en ünlü tapınım alanıdır.

Olympia da – 4 yılda bir –olimpiyat oyunları düzenlenir

İlk olimpiyatlar – M.Ö. 776 da- düzenlenmiş.

·        Olympia Zeus Tapınağı ;

M.Ö. 470 te – inşa edilmiş – peripteros planlı, dor düzenindedir.

Kült heykeli – yedi harikadan biri – Mimar Pheidias

·        Atina Akropolis’ i ; Atina kenti – Eski Yunan Uygarlığı şeklinde tanımlanan klasik değerler bütününün ruhani önderidir.

·        Atina Akroplolu’ndaki önemli yapılar ;

Athena Parthenon Tapınağı

Propyloion – Akropololis’ in giriş kompleksi

Athena Nike Tapınağı

Erekthteion

·        Önemli Kamusal Yapılar -  Agora ; Ticari, sosyal ve politik hayatın merkezi olan –alan

·        Resmi Toplantı Yapıları – ‘Bouleuterion’ ve ‘Prytaneion’ – ya agora da yada yakınında bulunur.

·        Tiyatro

Eski Yunan Heykeltraşlığı

·        Heykel sanatının başlıca temaları – ‘Küros – Köre’

·        Küros – çıplak genç erkek heykelleri

·        Köre - giysili genç kız heykelleri

·        Pheidias – Klasik dönemin en büyük ustası – tanrı heykellerini yapan (Agalmatopolos)

Roma Uygarlığı

·        Roma kentinin kuruluşu – M.Ö. 753

·        Roma kenti – Krallık, Cumhuriyet dönemlerini yaşayan bir şehir devleti

·        M.Ö. 27 de- Roma bir İmparatorluğa dönüşüyor.

·        İlk Roma İmparator’u – Octavianus (Augustus)

·        M.S. 324 -363 - Constantinus dönemi – Roma İmparatorluğu sona erer.

·        M.S. 395 te- Roma İmparatroluğu – 2’ ye ayrılır ;

Doğu Roma İmparatorluğu - Batı Roma İmparatorluğu

·        M.S. 476 da- Batı Roma İmparatorluğu – kavimler göçü baskısıyla yıkılıyor. Doğu Roma İmparatorluğu – Bizans İmparatorluğu’na dönüşür. Halk ve devlet Hıristiyanlaşır.

·        Roma toplumunda din – çok tanrılı din

·        Roma Pantheon’u – Yunan tanrı ve tanrıçaları – isimleri değişerek ama temel özelliklerini koruyarak

·        Roma İmparatorları – bazısı yaşarken, bazısı ölünce tanrılaştırılmışlardır.

·        Efes te – 4 ayrı imparator adına – sebasteionlar inşa edilmişti.

·        Sebasteion – tanrılaşmış Roma İmparator’una tapmak için inşa edilen tapınak

·        İmparator Augustus zamanında – ortaya çıkan Hıristiyanlık- halk arasında yayılır. İmparatorlar tarafından bastırılmaya çalışılır.

·        M.S. 300 lerde – 1. Constantinus zamanında - Hıristiyanlık önce serbest bırakılır. Sonra resmi din olur.

Roma mimarlığı

·        Kamusal yapılar – daha önceliklidir.

·        Kemer, kubbe ve tonoz’un kullanılması – ‘Pantheon’ yapısı, bu uygulamanın en anıtsal örneğidir.

·        ‘Zafer Takları’ – bir diğer anıtsal örnek

·        Şehirlerde ‘Izgara plan’ – ör- İznik

·        Thermae (hamam)

·        Tiyatro – ör- Aspendos Tiyatrosu (Türkiyede)

·        Amfitiyatro – tam daire veya elips planlıdır. ör- Colloseum (Roma’da)

·        Aqudaukt (Su kemeri)

Roma Heykeltıraşlığı ve Portre

·        Romalı heykeltıraşlar – yunan heykellerini kopyalamışlar.

·        Augustus heykeli – ‘Prima Porta’