ÜNİTE-2 – Eski Anadolu Tarihi ve Uygarlıkları

1- Paleolitik Çağ (Eski Taş Çağı/Yontma Taş Devri)

(G.Ö. 1.000.000 - 12.000)

·        ‘Besin toplayıcılığı’ dönemi olarak ta tanımlanır

·        Avcılık- toplayıcılık

·        Göçebe yaşam

·        Mağaralar, kaya altı sığınakları

·        Bu döneme ait en eski buluntu yerleri;

Niğde Kaletepe Deresi                      /  Konya Dursunlu

İstanbul Yarımburgaz Mağarası         / 

Antalya – Karain Mağarası (Şam Dağı yamaçlarında)

·        Bu dönemde Anadolu da – 3 tip insan yaşıyor ;

Homo Erectus – Afrika dışına çıkan ilk tür

Homo Neanderthalensis            /  Homo Sapiens

·        Çakmaktaşı, obsidyen, kemik aletler, mağara resimleri

2- Epipaleolitik Çağ  (Mezolitik Çağ/ Orta Taş Devri)

(G.Ö. 12.000-10.000)

·        Ara evre- Paleolitik Çağ ile Neolitik Çağ arasında

·        İklim ılımanlaşır

·        Yeni bitki ve hayvan türleri

·        Avcılık toplayıcılık

·        Buğday, arpa - biçme ve öğütme faaliyetleri

·        Köpek evcilleşir

·        Mikrolit aletler

3- Neolitik Çağ (Yeni Taş Çağı/Cilalı Taş Çağı) (M.Ö.10.000-5.500)

·        Üretici  yaşama geçiş. Tarım v.s

·        İlk köy yerleşimleri

·        Hayvanlar evcilleştiriliyor. Sığır, koyun, domuz

·        Ticaret- obsidyen

·        Çanak- çömlek yapılmaya başlanır. Mö-7000 den itibaren- Çatalhöyük

·        Batman Hallan Çemi – Diyarbakır – Çayönü – Aşıklı Höyük

·        Urfa – Nevali Çori , Göbeklitepe, Aksaray- Muşular , Karaman- Canhasan

4- Kalkolitik Çağ (Bakır Taş Çağı) (M.Ö. 5500 – 3000)

·        Maden devrine geçiş

·        Bakır- ilk kullanılan maden / Bakır ticareti

·        Boyalı çanak çömlekler

·        Tarımcı toplumlar

·        Ana tanrıça idolleri

5-İlk Tunç Çağı (M.Ö. 3.000-2.000)

·        Tunç (bronz) dan silahlar ve süs eşyaları

·        Tunç – önceleri bakır –arsenik, sonra da bakır –kalay’ ın karıştırılmasıyla

·        Yönetici  sınıf ortaya çıkıyor

·        Çevresi surlarla tahkim edilmiş yerleşimler ;

            Ör-   Troya, Aslantepe – Çanakkale

Karataş Semayük – Antalya Elmalı

Norşuntepe – Elazığ – Altınova

Alacahöyük- Kral mezarları

·        Protohistorik çağ (ön tarih) – yazıdan önceki dönemler

·        Çömlekçi çarkı – ilk kez Troya da

6- Orta Tunç Çağı (Eski Assur Ticaret Kolonileri Çağı)  

(M.Ö. 2.000-1.500)  

·        Assurlu tüccarlar - Anadolu ya – kalay, kumaş, silindir mühürler getirip satmışlar - altın gümüş karşılığı

·        Assurlu tüccarlar – Anadolu ya- ilk defa yazıyı getirirler

·        Akkadça nın Eski Assur lehçesi

·        Böylece Anadolu nun tarihi (historik) çağları başlamıştır.

·        Karum – Büyük Pazar yerleri (Kayseri–Kültepe de Kaniş/Neşa)

·        Vabartum – Asurlu tüccarların mallarını depoladıkları konakladıkları bir çeşit kervansaraydır

·        M.Ö. 1750 de- Assur Ticaret Kolonileri dönemi biter

·        Anadoluda – ilk merkezi devlet- Hitit Devleti ortaya çıkar

·        Eski Hitit Devleti – M.Ö. 1750

Anitta – M.Ö. 1750 de- Hitit Devletinin temellerini atar.

M.Ö. 1650 de- Labarna (I. Hattuşili) – Hitit Devletini kurar. Feodal ve teokratik

7- Son Tunç Çağı (Hitit İmparatorluğu/Yeni Hitit Devleti)  

(M.Ö. 1500 -1200)

·        Kral II. Tudhaliya / Kral I. Şuppiluliuma

·        Kadeş Savaşı – M.Ö. 1285 – Mısırlılarla

·        Kadeş Anlaşması – M.Ö. 1270 – Hitit Kralı III. Hattuşili ile Mısır Kralı – II. Ramses arasında

·        M.Ö. 1200 de - Yeni Hitit Devleti yıkılmıştır

Hitit Devlet Yönetimi ve Toplum Yapısı

·        Feodal ve teokratik bir yapı

·        Tabarna – devletin başındaki egemen kral

·        Tavananna – kraliçe

·        Pankuş – danışma meclisi – soylular meclisi –imparatorluk döneminde bu meclis kaldırılıyor

·        Çok tanrılı din – Hitit Devletinin bin tanrısı – Yazılıkaya Açık Hava Tapınağı

·        Önemli Hitit Kentleri – Boğazköy (Hattuşa) /Çorum–Alacahöyük / Sivas – Şarişşa

·        Hitit Kaya Anıtları – Hitit sanatının günümüze ulaşan en çarpıcı örnekleri olup Hitit İmparatorluğunu simgeler.

Ör- Beyşehir – Eflatunpınar, fasıllar / Adana- Sirkeli

·        Hitit yazısı – resim yazısı (hiyeroglif) / Çivi yazısı

8- Demir Çağı (M.Ö. 1200-546)

·        Demir madeni- kullanımı yaygınlaşmış

·        Çoğu aletler, silahlar - demirden yapılır

8.i.) Geç Hitit Kent Devletleri (M.Ö. 1200 -600)

·        Malatya – Milidia              / Adıyaman –Kummuh

Antep – Kargamış

·        ‘Hilani’ tipindeki saraylar

·        Ortostat – kabartmalı taş bloklar

·        Surlarla çevrili şehirler – M.Ö. 7. yy. da Assur egemenliğine giriyorlar

8. ii. ) Urartu Krallığı (M.Ö. 850 -640)

·        Başkent – Tuşpa (Van Kalesi)   / Dil- urartuca

·        Hem resim yazısı, hem çivi yazısı

·        Eyaletler – valiler

·        Urartu dini – başlıca tanrıları –Haldi, Teişebu, Şivini

·        Kaleler, karayolları, su kanalları, barajlar, göletler, maden işleme sanatı, kuyumculuk, çanak çömlekçilik

·        Ölü gömme gelenekleri – ‘Kremasyon ve inhümasyon’

8. iii.) Frig Krallığı (M.Ö. 750)

·        Frigler – Makedonya ve Trakya dan göç eden Trak boyu

·        Başkent – Gordion  (Polatlı yakınlarında)

·        İlk Kral – Gordios / Sonra oğlu – Kral Midas

·        Eskişehir, Afyon, Kütahya

·        Ana tanrıça – Matar – Frig dininde en önemli ilahedir. Doğa tanrıçası

·        Kaya fasadları, nişler – Frig dini tapınımları

Ör- Eskişehir –Midas şehri –Yazılıkaya Midas Anıtı

·        Ölü gömme gelenekleri – ‘Kremasyon ve inhümasyon’

·        ‘Tümülüs’ – Kral ve soylu kişiler için yapılmış, yığma toprak/taş’ tan mezar anıtı

·        Kaya mezarları

·        Mobilyacılık – Friglerin en özgün sanat dalı

·        Maden işçiliği – göbekli kase, fibula

·        Fibula – Frig maden sanatının özgün örneği. Tunç, altın, gümüşten yapılmış çengelli iğne

·        Dokumacılık  / Çömlekçilik

8. iv.) Lidya Krallığı (M.Ö. 687 -547)

·        İç Ege Bölgesinde - Başkent- Sardis - Antik dünyanın en zengin, en güçlü başkenti

·        M.Ö. 547 de- İrandan gelen Persler – Lidya Devletine son vermişler

·        Uygarlığa yaptıkları en önemli katkı – ‘para’ yı icat etmeleri (M.Ö. 650)

·        Sikke (madeni para) nın icadı ile- ticarette para ekonomisi başlar

·        Kuyumculuk / fildişi ve kemik oymacılığı

·        Çömlekçilik / Kremler / Bakkaris denilen parfümler

·        Tanrı Kuvava (Kibele)

·        Ölü gömme – Tümülüsler / Kaya mezarları

Ör- Alyattes Tümülüs’ ü- Anadolu’nun en büyük Tümülüsü